Είδαμε την παράσταση ‘Leopold ή κόβοντας τα δάχτυλα του κοινού’ στο θέατρο Άβατον
Την παράσταση «Leopold ή κόβοντας τα δάχτυλα του κοινού» δεν την είδα χθες, ούτε προχθές. Την είδα πριν από δύο εβδομάδες. Δεν σχολίασα άμεσα, μιας και ήθελα να περάσουν κάποιες ημέρες, ώστε να έχει «κάτσει ο κουρνιαχτός» του συναισθήματός μου. Να έχουν αμβλυνθεί οι κοφτερές γωνίες. Ήθελα να δω, μετά από μέρες, πόση επίδραση έχει ακόμη μέσα μου αυτό που βίωσα…
Και τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές διαπιστώνω ότι, ναι, ακόμη η παράσταση αυτή επιδρά πάνω μου… Ντροπή και ενοχές, τα κυρίαρχα συναισθήματα που έμειναν. Και θαυμασμό για την άκρως ρεαλιστική απόδοση του κειμένου από την Ομάδα ex.anima.
Ναι, ήμουνα προετοιμασμένη, από τον τίτλο της παράστασης, για αυτό που θα έβλεπα. Γνώριζα την ιστορία του βασιλιά Λεοπόλδου Β’, του «ιδιοκτήτη» και σφαγέα του Κονγκό. Είχα προμηθευτεί και χαρτομάντιλα…. Όμως, τίποτα απ’ όσα φανταζόμουνα δεν προμήνυε αυτό που θα βίωνα ως θεατής… Ήταν πολλές φορές που, κατά τη διάρκεια της παράστασης, αναρωτήθηκα αν όλο αυτό που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μου είναι αλήθεια ή είναι απλά μια θεατρική αλήθεια… Μπερδευόμουνα διαρκώς για το αυθόρμητο ή το σκηνοθετημένο… Τόσος ρεαλισμός, τόση βία, τόσες ενοχές, τόση ανειλικρίνεια…. Τόσο ταλέντο… Τόσο…
∞
Λεοπόλδος ο Β’ (1835-1909). Βασιλιάς του Βελγίου, ιδρυτής και «ιδιοκτήτης» του Ελεύθερου Κρατιδίου του Αφρικανικού Κονγκό, ο οποίος θέλησε να αποκτήσει και να φέρει στην Ευρώπη τα φυσικά πλούτη της ιδιοκτησίας του. Είναι η εποχή που έχει εφευρεθεί ο τροχός με συμπιεσμένο αέρα και το καουτσούκ είναι περιζήτητο. Και το Κονγκό διαθέτει, σε αφθονία, και καουτσούκ και σκλάβους. Σκλάβοι, οι οποίοι, με δική του εντολή, βασανίζονταν, ακρωτηριάζονταν ή εκτελούνταν, επειδή δεν ήταν αρκούντως παραγωγικοί. Ο αριθμός των κομμένων άκρων των ιθαγενών σκλάβων ήταν τόσο μεγάλος που έφτασε στο σημείο να χρησιμοποιείται ως μετρικό σύστημα. Οι φρικαλεότητες του Λεοπόλδου σταδιακά αποκαλύφθηκαν, μέσα από τις φωτογραφίες που δόθηκαν στο κοινό από τις ανθρωπιστικές οργανώσεις. Στις αρχές του 20ου αιώνα, ξεσπά παγκόσμια κατακραυγή και, όταν η Δύση εξεγέρθηκε εναντίον του, υποχρεώθηκε το 1908 να παραδώσει το Κονγκό στο Βελγικό κράτος. Πέθανε το επόμενο έτος.
Το κείμενο της παράστασης «Leopold ή κόβοντας τα δάχτυλα του κοινού», γράφτηκε από τον ανατρεπτικό συγγραφέα Θανάση Τριαρίδη, το 2016, μετά από το συναισθηματικό σοκ που υπέστη κατά την επίσκεψή του στα ορφανοτροφεία της Αντίς Αμπέμπα. Ήταν τότε που συνειδητοποίησε το έγκλημα που είχε διαπράξει η πολιτισμένη Δύση στον λαό του Κονγκό. Ήταν τότε που συνειδητοποίησε ότι δολοφονήθηκαν 12 έως 20 εκατομμύρια (πόσο ντροπιαστική και η ψαλίδα ανάμεσα σε αυτά τα δύο νούμερα) Κογκολέζοι, προκειμένου να έρθει το καουτσούκ στην Ευρώπη. Όπως λέει ο ίδιος, αυτή η διαρκής πράξη, βασανισμών, ακρωτηριασμών και δολοφονιών, του Λεοπόλδου και του στρατού του, αποτελεί μεν το έγκλημα των προπατόρων μας, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και δική μας ευθύνη και ενοχή.
Στους δρόμους της Αντίς Αμπέμπα οι ρόδες του αυτοκινήτου του, που το οδηγούσε ένας ντόπιος, μιας και ο ξένος δεν κυκλοφορεί μόνος του, περνούσαν ξυστά από ανθρώπους που κείτονταν στο έδαφος… Πολλές φορές νόμιζε ότι θα πατήσουν κάποιο κεφάλι, κάποιο πόδι… Σε μία χώρα με ανεπίσημο πληθυσμό 27 εκατ., υπάρχουν 2 εκατομμύρια παιδιά εγκαταλελειμμένα … Παιδιά που στα ορφανοτροφεία τα έχουν μέσα σε κουτιά παπουτσιών…
Γνωρίζει πολύ καλά ο Θανάσης Τριαρίδης ότι το κείμενό του είναι «αντιθεατρικό». Εξάλλου δεν το έγραψε για το θέατρο. Το έγραψε για να καταγγείλει ένα ιστορικό γεγονός, ένα δικαιωμένο έγκλημα, μιας και το αίμα του Λεοπόλδου έφτιαξε τον πολιτισμό μας… Είναι ένα κείμενο κραυγή, ένα ουρλιαχτό. Επί της ουσίας, όμως, δεν είναι μια καταγγελία για τον Λεοπόλδο, αλλά για εμάς… για όλους εμάς που εξακολουθούμε και κάνουμε ποδήλατο με λάστιχα από καουτσούκ… Το καουτσούκ, μέχρι το 1947, παράγονταν στο Κονγκό, και τα λάφυρα από το μαζικό αυτό έγκλημα είναι μέσα στα σπίτια μας, θα πει αυτολεξεί…
Εμείς τώρα, μπορεί να νιώθουμε ενοχές, μπορεί και να ντρεπόμαστε και να μην έχουμε κάποια δικαιολογία για να είμαστε ανειλικρινείς… Έχουμε, όμως, ευθύνη; Και αν ναι, τότε πώς ξεπλένεται όλο αυτό το αίμα; Βλέπεις, είμαστε πολύ καλοί στο να βρίσκουμε τον μηχανισμό της αποστασιοποίησής μας και της γεφύρωσης των καταστάσεων… Το συναίσθημα, όμως, δεν είναι αρκετό για την ανάληψη της ευθύνης.
∞
Η σκηνοθετική ματιά της Μαρίας Τσομπανάκου και της Βασιλικής Κούλη, είναι αναπάντεχη, είναι ανατρεπτική και τόσο ωμή, όπως και η αλήθεια που βγαίνει από το κείμενο του Θανάση Τριαρίδη. Η ερμηνεία-αφήγηση της Μαίρης Ξένου, η οποία συνομιλεί με το κοινό σε έναν διάλογο που δεν σ’ αφήνει αμέτοχο, είναι πέρα από κάθε προσδοκία. Η δουλειά της Ομάδας ex.anima κερδίζει με το σπαθί της το πρώτο βραβείο. Και το κερδίζει, γιατί το κοινό ενοχλείται, νιώθει άβολα και αισθάνεται συναισθηματική πίεση με τη «συζήτηση». Είναι και που η αλήθεια δεν αντέχεται. Είναι και που δεν έχουμε συνειδητοποιήσει πόση βία δεχόμαστε καθημερινά. Είναι και που έχουμε άγνοια και μετά τύψεις και ενοχές… είναι και που η πραγματικότητα μας τρομοκρατεί… Είναι και που οι της ex.anima έχουν καταφέρει να τα νιώσουμε όλα αυτά…
∞
Στο τέλος αυτής της παράστασης είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον συγγραφέα της, τον Θανάση Τριαρίδη (κάποιες εκφράσεις, με την άδεια του, έχουν χρησιμοποιηθεί στο κείμενο). Στο κοινό ήμασταν ακόμη μουδιασμένοι, ήμασταν σοκαρισμένοι και αναστατωμένοι, ενώ προσπαθούσαμε να βρούμε (μάταια) δικαιολογίες… Όμως, ήμασταν όλοι ευγνώμονες για αυτή τη βιωματική εμπειρία. Ακούστηκαν εκατέρωθεν απόψεις. Και από τον συγγραφέα και από τους θεατές και φυσικά και από την Ομάδα ex.anima, που πήρε στα χέρια της ένα άψυχο κείμενο και το απογείωσε.
∞
Δεν ξέρω εάν μια τέτοια επίγνωση για τα λάθη του πολιτισμού μας μπορεί να διορθώσει κάτι… ή απλά να καθησυχάζει τις (όποιες) ενοχές… μιας και μάλλον είναι εξαιρετικά δύσκολο, αδύνατον θα έλεγα, να αποτελέσουμε τη γενιά με το «κομμένο δακτυλάκι»… Μιας και δεν θα μπορέσουμε ποτέ να αποτελέσουμε το ιστορικό βάθος μιας τόσο σημαντικής αλλαγής…
Ο πολιτισμός, βλέπετε, αναπτύσσεται πάντοτε παρέα με αποτρόπαια εγκλήματα…
Κύριε Τριαρίδη, όπως σας είπα και στο τέλος της παράστασης, το έργο σας ευτύχησε στα χέρια της Ομάδας ex.anima. Δεν ξέρω εάν αυτό είναι θέατρο ή ένα κήρυγμα από σκηνής… Δεν ξέρω αν είναι γροθιά στο στομάχι ή γλυκό καταφύγιο… Εκείνο που σίγουρα ξέρω είναι ότι αυτή η παράσταση θα μείνει ανεξίτηλη στη μνήμη μου και θα τριβελίζει το συναίσθημά μου…
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Σάββατο 16 Μαρτίου 2019
